Photograph by Daniil Lobachev
Τι γίνεται όταν η θετική σκέψη και τα θετικά affirmations δεν λειτουργούν;
Τα τελευταία χρόνια ακούμε πολύ έντονα για τη θετική σκέψη και τις θετικές δηλώσεις αυτοπεποίθησης, τα λεγόμενα affirmations. Έχουν γραφτεί πολλά βιβλία γύρω από αυτά τα θέματα, που είμαι σίγουρη πως έχουν σταθεί βοηθητικά σε πολύ κόσμο. Τι γίνεται όμως σε όποιον δοκίμασε να σκέφτεται πιο θετικά ή να μιλήσει στον εαυτό του όμορφα, και δεν τα κατάφερε; Αναρωτιέμαι τι συναισθήματα προκλήθηκαν όταν διαπίστωσε πως δεν λειτούργησε… Ματαίωση, κοροϊδία, αμφισβήτηση, ασυμφωνία;
Κάτι που παρατηρώ επίσης είναι πως υπάρχει μια σύγχυση γύρω από τη θετική ψυχολογία και τη θετική σκέψη, με αποτέλεσμα την αμφισβήτηση της πρώτης λόγω ταύτισης με τη δεύτερη. Οπότε θα ήθελα να αρχίσω να ξεδιπλώνω λίγο τις σκέψεις μου, ξεκινώντας με δυο σύντομα λόγια για το τι είναι η θετική ψυχολογία.
Η θετική ψυχολογία αναπτύχθηκε στα τέλη του 20ου αιώνα, έπειτα από μια πρόταση – προτροπή του Αμερικανού ψυχολόγου Martin Saligman. Μέχρι εκείνη τη στιγμή, η επιστήμη της ψυχολογίας, ως επί το πλείστον, επικεντρωνόταν στις δυσκολίες και στα αρνητικά συναισθήματα του ανθρώπου που οδηγούν σε δυσλειτουργικές συμπεριφορές. Ο M. Saligman, πρότεινε μια στροφή στην εστίαση των θετικών συναισθημάτων και στο “τι πάει καλά” στον άνθρωπο.
Σύμφωνα με τη θεωρία των θετικών συναισθημάτων που αναπτύχθηκε από την προσέγγιση της θετικής ψυχολογίας, τα συναισθήματα που είναι θετικά, είναι ικανά να μας βοηθήσουν χαλαρώνοντάς μας και ισορροπώντας μας. Μπορούν να σταθούν ικανά να σκεφτούμε λύσεις και να παράγουμε νέες ιδέες οδηγώντας μας στην ωρίμανση και στην ανάπτυξη.
Ο σύγχρονος αυτός κλάδος, που στέκεται συμπληρωματικός στην παραδοσιακή ψυχολογία, εστιάζοντας σε συναισθήματα όπως χαρά, ευτυχία, ευημερία, δημιουργικότητα, αισιοδοξία, ανθεκτικότητα, νόημα ζωής και αυτοπραγμάτωση, στοχεύει να εξερευνήσει τις ανθρώπινες δυνατότητες, τις αρετές και τα κίνητρα του ανθρώπου, ώστε να τον βοηθήσει να ζει μια πιο ικανοποιητική και πλούσια ζωή, όχι μέσα από την διόρθωση των αδυναμιών αλλά μέσα από την ενίσχυση των δυνατοτήτων.
Σύμφωνα με τον κ. Χρήστο Πεζηρκιανίδη (διδάκτωρ Θετικής Συμβουλευτικής Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών), «Σήμερα, η Θετική Ψυχολογία εστιάζει όχι μόνο στα θετικά, αλλά και στο πώς αυτά σχετίζονται με τις δυσκολίες της ζωής και τα συμπτώματα – πώς δηλαδή το ένα μπορεί να φέρει ή να βοηθήσει το άλλο. Έτσι, εξερευνά έννοιες όπως το παράδοξο της αντιξοότητας και τη μετατραυματική ανάπτυξη. Τέλος, στρέφει σταδιακά την προσοχή της από τον άνθρωπο στα συστήματα.»
Μέσα από αυτά, νομίζω πως φαίνεται καθαρά το πόσο η προσέγγιση αυτή “αγκαλιάζει” και δουλεύει με το σύνολο του ανθρώπου. Η διερεύνηση των δυνατοτήτων και η κίνηση προς μια νέα κατεύθυνση, γίνεται σε ένα ασφαλές πλαίσιο εμπιστοσύνης από έναν ειδικευμένο θεραπευτή, ικανό να διαχειριστεί οτιδήποτε μπορεί να προκύψει μέσα στη διαδικασία.
Τι είναι η Θετική Ψυχολογία
Εδώ θέλω να διευκρινίσω, πως δεν είμαι εναντίον της pop ψυχολογίας καθότι έκανε πιο προσεγγίσιμη την ψυχολογία (με αντικρουόμενα αποτελέσματα βέβαια πολλές φορές) και σε καμία περίπτωση δεν θα ήθελα να μειώσω τη δύναμη της θετικής σκέψης ή/και των θετικών affirmations και του γεγονότος πως στάθηκαν βοηθητικά για πολλούς ανθρώπους.
Αυτό που επιδιώκω, είναι να κάνω ξεκάθαρο πως δεν είναι όλα για όλους και σ’ αυτό παίζουν ρόλο πολλοί παράγοντες, συμπεριλαμβανομένου του πλαισίου που λαμβάνει χώρα κάτι. Η σκέψη μου περισσότερο πάει στον άνθρωπο που το δοκίμασε μόνος του, δεν λειτούργησε κι αυτό τον έκανε να αισθανθεί άσχημα. Σ’ αυτόν τον άνθρωπο απευθύνομαι για να του πω «Μην ανησυχείς. Δεν είσαι μόνος σου σ’ αυτό. Κάτι άλλο ή με κάποιον άλλο τρόπο, σου ταιριάζει καλύτερα».
| Θετική Ψυχολογία | Θετική Σκέψη & Θετικά Affirmations |
|---|---|
| Κλάδος της Επιστήμης της Ψυχολογίας | Pop ψυχολογία / Αυτοβοήθεια |
| Χρησιμοποιεί ερευνητικές μεθόδους για να κατανοήσει πώς η θετική ψυχολογία κάνει τη ζωή ουσιαστική και ευτυχισμένη. | Εστιάζει στη συνεχή επανάληψη θετικών δηλώσεων για ενίσχυση της αυτοεκτίμησης και αντικατάσταση της αρνητικής σκέψης με θετική. Δεν είναι τεκμηριωμένα για αλλαγή συμπεριφοράς σε βάθος χρόνου. |
| Ο άνθρωπος δεν είναι μόνος αλλά μέρος των συστημάτων που τον περιβάλλουν. | Ο άνθρωπος στέκεται μόνος του. |
Ένα συνοπτικό πινακάκι:
Τι είναι η θετική σκέψη και τα θετικά affirmation, όλοι ξέρουμε λίγο πολύ, χάρη στην πληθώρα πληροφοριών που υπάρχουν γύρω από το θέμα, και υπόσχονται πράγματα που βλέποντάς τα σου δημιουργούν μια επιθυμία να τα κάνεις κι εσύ, μέχρι που διαπιστώνεις στην πράξη πως τελικά δεν είναι τόσο εύκολο και δεν λειτουργεί. «Σκέψου θετικά», «Μίλα στον εαυτό σου όμορφα», «Η δύναμη του μυαλού» κ.ο.κ.
Εν ολίγοις, η θετική σκέψη είναι η εστίαση σε θετικά αποτελέσματα και η αντικατάσταση των αρνητικών σκέψεων με αισιόδοξες, με τα θετικά affirmations να είναι σύντομες, θετικές δηλώσεις αυτοπεποίθησης – π.χ. «Είμαι ικανός/η», «Με αγαπάω», προς ενίσχυση της αυτοεικόνας.
Αυτό που στα μάτια μου μοιάζει προβληματικό, είναι πως πρόκειται για δηλώσεις χωρίς βάθος, που πάνε να αντικαταστήσουν άλλες με έναν τρόπο επιφανειακό που στερείται κατανόηση κι αποδοχή – θέσεις πολύ σημαντικές για οποιαδήποτε μακροπρόθεσμη αλλαγή.
Θα παραθέσω ένα άρθρο από την NLP Greece και την κα Αλεξάνδρα Ευθυμιάδου (PhD και Ιδρύτρια της nlpgreece), Απομυθοποιώντας τη Θετική Σκέψη_ Η Αληθινή Δύναμη της Αισιοδοξίας, για όποιον ενδιαφέρεται να δει τι ισχύει για τον νευρογλωσσικό προγραμματισμό, για τους μύθους και τις αλήθειες σχετικά με τη θετική σκέψη.
Τι είναι η Θετική Σκέψη και τα Θετικά Affirmations
- Βιώνεται ως κάτι ξένο
- Μη ταιριαστός τρόπος
- Ασυμφωνία με τις καθημερινές συνθήκες
- Περίοδοι έντονου στρες
- Ριζωμένες αρνητικές πεποιθήσεις για τον εαυτό
- Χαμηλή αυτοπεποίθηση
- Τραυματικές εμπειρίες
Αν είσαι κι εσύ μεταξύ των ανθρώπων που το έχουν δοκιμάσει και δεν λειτούργησε ή σε έκανε να αισθανθείς ακόμα χειρότερα… καλώς ήρθες στην παρέα μας! Μιλάω από προσωπική πείρα, καθότι 15 χρόνια πριν το είχα δοκιμάσει κι εγώ. Θυμάμαι πως είχα σταθεί μπροστά στον καθρέφτη και επανέλαβα κάποιες δηλώσεις, που με έκαναν να αισθανθώ αρκετά… γελοία! Αισθανόμουν πως λέω ψέματα στον εαυτό μου και το όλο εγχείρημα με άφηνε με μια αίσθηση κοροϊδίας και συνειδητοποίησης του πόσο μακριά ήμουν από τις δηλώσεις που άκουγα τον εαυτό μου να επαναλαμβάνει.
Υπάρχουν διάφοροι λόγοι που μπορεί να μην λειτουργεί σε σένα, όπως τότε δεν λειτούργησε σε μένα. Το πρώτο και το πιο απλό είναι πως μπορεί αυτός ο τρόπος να μην σου ταιριάζει· να φαίνεται ξένος και ανοίκειος. Ένας άλλος λόγος είναι πως ίσως συμβαίνουν τόσα πράγματα γύρω σου, που κάτι τέτοιο να μοιάζει εκτός τόπου. Επίσης, αν διανύεις μια περίοδο υψηλού στρες, ίσως αυτά που έχεις ανάγκη να χρειάζεται να καλυφθούν αλλιώς.
Ένας άλλος λόγος είναι πως μπορεί να υπάρχουν τόσο βαθιά ριζωμένες αρνητικές πεποιθήσεις ή/και χαμηλή αυτοπεποίθηση, που οι τρόποι αυτοί μοιάζουν τελείως αντίθετοι. Μεγάλο ρόλο παίζουν και οι τραυματικές εμπειρίες. Καθίσταται πολύ δύσκολη μια τέτοια πρακτική, έξω από ένα θεραπευτικό πλαίσιο, όταν υπάρχουν τραύματα που χρειάζεται να δεις και να φροντίσεις.
Συνοπτικά:
Το έχω δοκιμάσει και δεν "πιάνει". Γιατί;
Ok, θα μου πεις, καλά τα λέμε, αλλά υπάρχει κάτι που μπορώ να κάνω; Το πρώτο και το σημαντικότερο που χρειάζεται να έχουμε κατά νου, είναι πως κάθε κατάσταση και κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός. Εκ τούτου, δεν θα μου άρεσε να κάνω μια γενική τοποθέτηση, ελλείψει πληροφοριών όπως συνθήκες, γεγονότα και ιδιοσυγκρασία. Θα παραθέσω κάποιες σκέψεις μου με σκοπό τη θέαση μιας ίσως νέας οπτικής αλλά έχοντας στο νου πως ίσως δεν σου ταιριάζει κάτι από αυτά και με την πεποίθηση πως εσύ γνωρίζεις αν κάποια πρόταση έχει να σου “πει κάτι” ή όχι.
Και τώρα τι κάνω;
Αν θέλεις να αντικαταστήσεις τις αρνητικές σκέψεις με θετικές, ίσως για αρχή χρειάζεται να παρατηρήσεις ποιες είναι οι πηγές που πυροδοτούν τις αρνητικές σου σκέψεις. Αν για παράδειγμα οι ειδήσεις ή εκπομπές στην τηλεόραση σου προκαλούν διάφορα δυσάρεστα συναισθήματα ή η ροή σου στα social αντίστοιχα, φρόντισε να αποκλείσεις αυτήν την πηγή. Άλλαξε τις ειδήσεις ή τις εκπομπές, ξεγράψου από σελίδες και πρόσωπα με το αντίστοιχο περιεχόμενο.
Αν θέλεις οπωσδήποτε να δοκιμάσεις να μιλήσεις όμορφα στον εαυτό σου αλλά σε δυσκολεύει, δοκίμασε να είναι πιο προσαρμοσμένο σε σένα και στην περίοδο που διανύεις. Για παράδειγμα, δεν χρειάζεται να πεις «Είμαι ικανός/η. Μπορώ και θα τα καταφέρω», αλλά μπορείς να πεις «Έχω στο νου μου πόσο σημαντικό είναι αυτό για μένα και κάνω βήματα που με βοηθούν προς την κατεύθυνση που θέλω».
Μπορείς να δοκιμάσεις Διαλογισμό ή Ασκήσεις Ενσυνειδητότητας. Στάσου – για λίγα λεπτά αν δεν είσαι συνηθισμένη/ος σε ανάλογες πρακτικές – και άφησε το σώμα σου να κάτσει κάπου, σε μια χαλαρή και άνετη στάση. Άκουσε την αναπνοή σου καθώς εισέρχεται και εξέρχεται από το σώμα σου. Προσπάθησε να “αδειάσεις”. Κράτησε μια μη κριτική στάση σε όποιες σκέψεις προκύψουν. Άφησέ τες απλώς να συμβούν. Παρατήρησε το σώμα σου πως αισθάνεται. Αν θέλεις, κατέγραψε μετά αισθήσεις και σκέψεις. Αν τυχόν υπάρξουν θετικές, σημείωσέ τες διακριτά.
Μπορείς να πάρεις λίγη ώρα μέσα στην ημέρα, π.χ. 10 λεπτά το βράδυ πριν κοιμηθείς, για να αναστοχαστείς μικρές επιτυχίες σου μέσα στη μέρα. Δεν χρειάζεται να είναι κάτι μεγάλο. Ακόμα κι αν αφορά ένα θετικό συναίσθημα που είχες για κάποιον άλλον ή για μια κατάσταση. Κράτα ένα ημερολόγιο επιτυχιών, όσο μικρό κι ασήμαντο κι αν σου φαίνεται τη στιγμή που το περνάς στο χαρτί. Στο τέλος της εβδομάδας, ρίξε μια ματιά στο ημερολόγιο που κράτησες και δες πως αισθάνεσαι.
Τελευταίο και σημαντικότερο, αφήνω την αναζήτηση επαγγελματικής βοήθειας. Κάποια πράγματα είναι πιο βαθιά απ’ ότι νομίζουμε και η θεραπευτική σχέση είναι το κατάλληλο μέρος για να μπορέσουμε να μας “δούμε” και να εξελιχθούμε προς μια πληρέστερη ζωή. Ψάξε τον άνθρωπο που σου ταιριάζει περισσότερο για να συνεργαστείτε προς εκεί που θες να πας.
Προτάσεις
Προσοχή & Φροντίδα… ♥
Αν δεις πως κάτι είναι πολύ επίπονο για σένα και νιώθεις πως ξεφεύγει από τον έλεγχό σου, μην διστάσεις να απευθυνθείς σε κάποιον ειδικό. Μπορεί και θα σε βοηθήσει.
Διευκρινιστική σημείωση ♦
Το παρόν κείμενο δεν υποκαθιστά επαγγελματική βοήθεια.
Η αναφορά στο άρθρο της NLP Greece αποτελεί αποτέλεσμα προσωπικής μου αναζήτησης, καθώς βρήκα το συγκεκριμένο κείμενο χρήσιμο και διαφωτιστικό, και δεν υποδηλώνει καμία μορφή συνεργασίας με την εν λόγω εταιρεία.
